Najczęściej występujące choroby ziemniaka i buraka cukrowego

Choroba

Objawy

Źródło

Warunki sprzyjające

Zwalczanie

Próg szkodliwości

Wpływ na plenność i jakość plonu

Zaraza ziemniaka (Ziemniak)

Liście: żółte, potem brunatne plamy; biały nalot na skraju tkanki.
Łodygi: brunatne plamy, kruchość.
Bulwy: szarosine wklęsłe plamy; rdzawe nacieki wewnątrz.

Zainfekowane bulwy, kopce odpadowe, oospory w glebie.

Wrażliwe odmiany, temperatura 12–18°C, wysoka wilgotność (rosa, mgła).

Zdrowe sadzeniaki, niszczenie samosiewów. Oprysk systemiczny (zwieranie rzędów), potem kontaktowe.

Brak progu liczbowego.
Sygnał: alert PIORiN lub zwieranie rzędów (odmiany wczesne).

Drastyczny spadek plonu naci i bulw (nawet o 50–70%). Przedwczesne zniszczenie naci odcina dopływ asymilatów. Porażone bulwy masowo gniją w kopcach i przechowalniach.

Alternarioza (Ziemniak)

Liście: brunatne, okrągłe plamy z koncentrycznymi kręgami (głównie na dolnych liściach), chloroza.
Bulwy: szarobrunatne, wklęsłe plamy.

Zainfekowane bulwy, resztki pożniwne w glebie.

Temperatura >18°C, okresy suszy przeplatane krótkimi opadami, osłabienie roślin.

Sadzenie zdrowych bulw, wczesne zabiegi fungicydami układowymi lub układowo-wgłębnymi.

Pojawienie się pierwszych plam na najniższych liściach plantacji.

Spadek plonu bulw o 20–50%. Przyśpiesza starzenie się roślin. Porażone bulwy mają gorszą jakość handlową, tracą wodę i łatwiej ulegają infekcjom wtórnym podczas magazynowania.

Czarna nóżka (Ziemniak)

Łodyga: czernienie, ześluzowacenie i gnicie podstawy (cuchnący zapach).
Liście: żółknięcie, rynienkowate zwijanie się górnych liści.

Zainfekowane bulwy, woda z nawadniania.

Ciężka, podmokła i wilgotna gleba.

Uprawa odmian odpornych, rezygnacja z krojenia sadzeniaków, dezynfekcja sprzętu, usuwanie chorych roślin.

Brak progu chemicznego.
Sygnał: znalezienie pojedynczych chorych roślin na polu.

Straty plonu rzędu 10–30% (miejscowo wyższe). Porażone krzaki całkowicie zamierają przed zawiązaniem bulw. Zainfekowane bulwy potomne są źródłem mokrej zgnilizny, niszczącej zdrowe ziemniaki w magazynie.

Parch zwykły (Ziemniak)

Bulwy: małe, korkowate, brązowe strupy na powierzchni (forma płaska, wklęsła lub wypukła).

Zainfekowana gleba, chory materiał sadzeniakowy.

Sucha, dobrze napowietrzona i piaszczysta gleba w fazie tuberyzacji; wysokie pH.

Unikanie gleb wapnowanych/zasadowych, dobór odmian, intensywne nawadnianie podczas wiązania bulw.

Brak progu chemicznego.
Sygnał: susza w fazie wiązania bulw (tuberyzacji).

Brak bezpośredniego spadku masy plonu, ale drastyczny spadek jakości handlowej. Ziemniaki tracą wartość konsumpcyjną (gruba skórka, trudne obieranie) i przetwórczą, tracąc na cenie na rynku.

Chwościk buraka (Burak)

Liście: okrągłe, brunatne plamy z wyraźną czerwoną lub czerwonobrunatną obwódką; najpierw na starszych liściach.

Pozostałe na polu resztki liści po zbiorach.

Ciepła i wilgotna pogoda (dzień: 27°C, noc: >15°C).

Płodozmian (przerwa 4–5 lat), odmiany tolerancyjne, opryski fungicydowe po przekroczeniu progu.

Zmienny w czasie:
- do 5.08: 5% roślin
- 6–15.08: 15% roślin
- od 16.08: 45% roślin.

Spadek plonu korzeni o 30–50% oraz spadek polaryzacji (zawartości) cukru o 2–4%. Zmusza buraka do ciągłej odbudowy liści (tzw. "retrogresja"), co zużywa cukier zgromadzony w korzeniu.

Rdza buraka (Burak)

Liście: małe (1 mm), rdzawo-pomarańczowe krostki na obu stronach liścia. Jesienią ciemnieją (zarazki zimujące).

Resztki pożniwne (grzyb poraża wyłącznie buraka).

Nadmierne nawożenie azotem, wysoka wilgotność, temperatura 10–20°C.

Prawidłowy płodozmian. Zwalczanie chemiczne chwościka automatycznie ogranicza rozwój rdzy.

5–10% porażonych roślin na plantacji w okresie sierpień – wrzesień.

Umiarkowany wpływ – straty rzadko przekraczają 5–10% plonu. Choroba atakuje późno, niszcząc tylko pojedyncze liście, przez co rzadko powoduje poważne straty ekonomiczne w polskich warunkach.

Mączniak prawdziwy (Burak)

Liście: biały, mączysty nalot grzybni pokrywający obie strony blaszki liściowej (starsze liście od końca sierpnia).

Grzyb Erysiphe betae.

Ciepła, słoneczna pogoda (20–30°C) połączona z wilgocią z nocnej rosy.

Zrównoważone nawożenie, niszczenie chwastów, dokładne przyorywanie i mineralizacja resztek, oprysk.

5% roślin z widocznymi pierwszymi plamami nalotu (przełom sierpnia/września).

Spadek plonu korzeni o 10–20% i obniżenie zawartości cukru o ok. 1%. Biały nalot blokuje dostęp światła, drastycznie ograniczając fotosyntezę i hamując końcowy przyrost masy korzenia jesienią.

Bakteryjna plamistość (Burak)

Liście: rozległe nekrozy na brzegach blaszek, nieregularne brunatne plamy, deformacje i przedwczesne zamieranie.

Bakteria Pseudomonas syringae na nasionach i resztkach.

Chłodna, deszczowa i wietrzna wiosna (maj); mikrouszkodzenia tkanek.

Zdrowy, zaprawiany materiał siewny, płodozmian, profilaktyczne stosowanie preparatów miedziowych.

Brak progu liczbowego.
Sygnał: wystąpienie uszkodzeń po gradobiciu lub przymrozkach.

Zazwyczaj niewielki wpływ na plon końcowy (straty do kilku procent). Roślina traci część pierwszych liści wczesną wiosną, ale ma czas na regenerację aparatu asymilacyjnego w trakcie lata.

Zgorzel siewek (Burak)

Siewki: czernienie i przewężenie szyjki korzeniowej, "przewracanie się" i masowe zamieranie wschodów.

Patogeny grzybowe w glebie i na nasionach.

Zbyt głęboki siew, zimna i zlewna gleba, skorupa glebowa, kwaśny odczyn (pH).

Wysiew profesjonalnie zaprawionych nasion, właściwa struktura i napowietrzenie gleby, optymalne pH.

Brak progu w trakcie wegetacji.
Ochrona wyłącznie przedwschodowa (profilaktyczna).

Bardzo wysokie straty ilościowe (puste miejsca w rzędach). Może zmusić rolnika do całkowitego, kosztownego przesiewu pola. Zmniejsza obsadę roślin na hektar, co bezpośrednio uderza w plon tonowy.