Rolnicy dzięki zrzeszaniu się w grupy czy organizacje producentów mogą osiągnąć wiele korzyści, których byliby pozbawieni działając indywidualnie. Przede wszystkim mogą oni znacząco poprawić swoją pozycję rynkową, ustabilizować zbyt swoich produktów oraz zwiększyć opłacalność produkcji. Mają szansę sprostać wciąż rosnącym wymaganiom coraz bardziej skonsolidowanych odbiorców produktów, poprzez ustandaryzowanie produkcji w swoich gospodarstwach.
Wspólne działania producentów wzmacniają również ich pozycję w łańcuchu dostaw żywności. Grupy i organizacje producentów odgrywają znaczącą rolę, jako ogniwo łączące produkcję rolną z handlem.
Podstawy prawne:
▪ ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1145),
▪ rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 czerwca 2025 r. w sprawie wykazu produktów i grup produktów, ze względu na które mogą być tworzone grupy producentów rolnych, minimalnej rocznej wielkości produkcji towarowej oraz minimalnej liczby członków grupy producentów rolnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 766),
▪ rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie wymagań, jakie powinien spełniać plan biznesowy grupy producentów rolnych (Dz. U. z 2023, poz. 1176).
1.1. Cele grupy producentów rolnych
Osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne, które w ramach działalności rolniczej prowadzą gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub dział specjalny produkcji rolnej mogą organizować się w grupy producentów rolnych do realizacji co najmniej jednego celu spośród następujących celów:
1) dostosowanie produktów rolnych i procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych;
2) wspólne wprowadzanie towarów do obrotu, w tym przygotowanie do sprzedaży, centralizacja sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych;
3) optymalizacja kosztów produkcji oraz stabilizowanie cen producentów.
Grupy producentów rolnych mogą także realizować inne cele, w szczególności takie jak:
1) ustanowienie wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności produktów rolnych;
2) rozwijanie umiejętności biznesowych i marketingowych;
3) organizowanie i ułatwianie wprowadzania innowacji;
4) prowadzenie procesu produkcyjnego z uwzględnieniem zasad ochrony środowiska naturalnego.
Natomiast grupy producentów rolnych, które uzyskały status uznania przed dniem 15 marca 2023 r., zobowiązane są nadal do realizacji wszystkich celów określonych w art. 2 dotychczasowej ustawy o grupach producentów rolnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 395), tj.:
1) dostosowania produktów rolnych i procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych,
2) wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych,
3) ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności produktów rolnych,
4) rozwijania umiejętności biznesowych i marketingowych,
5) organizowania i ułatwiania procesów wprowadzania innowacji,
6) ochrony środowiska naturalnego.
1.2. Warunki uzyskania uznania
Grupa producentów rolnych może prowadzić działalność jako przedsiębiorca mający osobowość prawną, pod warunkiem, że:
1) została utworzona przez producentów jednego produktu lub grupy produktów, o których mowa w pkt 1.4, do realizacji co najmniej jednego celu spośród celów, o których mowa w pkt 1.1,
2) działa na podstawie statutu lub umowy, spełniających wymagania określone w pkt 1.3,
3) jest utworzona przez minimalną liczbę członków, o której mowa w pkt 1.4,
4) żaden z członków, udziałowców lub akcjonariuszy, nie posiada więcej niż 20% głosów na walnym zgromadzeniu, zgromadzeniu wspólników lub walnym zebraniu członków, także pośrednio:
- a) przez dysponowanie bezpośrednio lub pośrednio większością głosów:
− na walnym zgromadzeniu, zgromadzeniu wspólników albo walnym zebraniu członków, także jako zastawnik albo użytkownik, bądź w zarządzie innej osoby prawnej będącej członkiem grupy, także na podstawie porozumień z innymi osobami,
− w spółce osobowej będącej członkiem grupy, także na podstawie porozumień z innymi osobami,
- b) gdy członkowie zarządu osoby prawnej będącej członkiem grupy stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej osoby prawnej będącej członkiem grupy,
5) coroczne przychody ze sprzedaży produktów lub grup produktów wytworzonych w gospodarstwach lub działach specjalnych produkcji rolnej członków grupy stanowią więcej niż połowę przychodów grupy ze sprzedaży produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona,
6) określi obowiązujące członków grupy zasady produkcji, w tym dotyczące jakości i ilości produktów lub grup produktów oraz sposoby przygotowania produktów do sprzedaży,
7) każdy z członków grupy w każdym roku działalności grupy produkuje oraz sprzedaje do grupy co najmniej 70% wyprodukowanych przez siebie produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona,
8) każdy z członków grupy przynależy tylko do jednej grupy w zakresie danego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona, o których mowa w pkt 1.4.,
9) żaden z członków grupy nie przynależy do organizacji producentów, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o organizacji niektórych rynków rolnych, albo ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych utworzonej w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona.
Spółdzielnia może również prowadzić działalność jako grupa, jeżeli:
1) wszyscy wchodzący w jej skład producenci jednego produktu lub grupy produktów spełniają wymagania określone w pkt 1.1,
2) jej przedmiot działalności jest zgodny z co najmniej jednym celem spośród celów określonych w pkt
3) działa na podstawie aktu założycielskiego, który w stosunku do członków grupy spełnia wymagania określone w pkt 1.3;
4) jej coroczne przychody ze sprzedaży produktów lub grup produktów wytworzonych w gospodarstwach lub działach specjalnych produkcji rolnej członków grupy stanowią więcej niż połowę przychodów spółdzielni ze sprzedaży tych produktów lub grup tych produktów;
5) określi, obowiązujące członków grupy zasady produkcji produktów lub grup produktów w tym dotyczące ich jakości i ilości oraz sposoby przygotowania ich do sprzedaży;
6) każdy z członków grupy w każdym roku działalności grupy produkuje oraz sprzedaje do grupy co najmniej 70% wyprodukowanych przez siebie produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona;
7) każdy z członków grupy przynależy tylko do jednej grupy w zakresie danego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona,
8) żaden z członków grupy nie przynależy do organizacji producentów, o której mowa w przepisach ustawy о organizacji niektórych rynków rolnych albo ustawy o rynku mleka i przetworów mlecznych, utworzonej w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona.
W przypadku gdy w danym roku działalności grupy nie każdy członek tej grupy jest w stanie spełnić warunek, o którym mowa w ppkt 7, a w przypadku grupy będącej spółdzielnią – nie każdy z członków jest w stanie spełnić warunek, o którym mowa odpowiednio w ppkt 6, uznaje się, że warunek ten jest spełniony, jeżeli w tym roku działalności grupy co najmniej 90% członków tej grupy, wyprodukowało oraz sprzedało do grupy co najmniej 70% wyprodukowanych przez siebie produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona.
Warunku, zgodnie z którym każdy z członków grupy w każdym roku działalności grupy musi wyprodukować oraz sprzedać do grupy co najmniej 70% wyprodukowanych przez siebie produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona nie stosuje się, w przypadku gdy brak produkcji jest spowodowany działaniem siły wyższej lub wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116.
1.3. Prawa i obowiązki członków określone w akcie założycielskim grupy
Akt założycielski (statut albo umowa) grupy producentów rolnych powinien zawierać w szczególności informacje określające:
1) zasady przyjmowania do grupy nowych członków oraz występowania członków z grupy, przy czym minimalny okres członkostwa, który liczy się od dnia wydania decyzji o uznaniu, nie może być krótszy niż trzy lata działalności grupy, a informacja o zamiarze wystąpienia z grupy powinna być złożona na piśmie co najmniej na 12 miesięcy przed końcem danego roku działalności grupy,
2) zasady zbywania akcji lub udziałów w spółce akcyjnej lub spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
3) zasady dostarczania przez członków grupy informacji dotyczących wielkości sprzedaży i cen uzyskiwanych za produkty, z uwagi na które grupa została powołana, a są sprzedawane poza grupą,
4) zasady tworzenia i wykorzystania funduszu specjalnego, jeżeli będzie on utworzony,
5) sankcje wobec członka grupy, który nie wypełnia nałożonych na niego obowiązków oraz nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 albo art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3a ustawy,
6) wskazanie celu albo celów realizowanych przez grupę.
W akcie założycielskim mogą być również zawarte postanowienia dotyczące w szczególności:
1) zaopatrzenia członków grupy w środki produkcji,
2) zasad wspólnego użytkowania sprzętu rolniczego,
3) promocji produktów lub grupy produktów wprowadzanych do obrotu,
4) przechowywania, konfekcjonowania i standaryzacji produktów lub grupy produktów.
1.4. Procedura ubiegania się o uznanie
Uznanie grupy producentów rolnych i zatwierdzenie planu biznesowego następuje w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek grupy, składany do dyrektora oddziału regionalnego ARiMR właściwego ze względu na jej siedzibę.
Wniosek o uznanie za grupę producentów rolnych można złożyć w ciągu całego roku.
Do wniosku o uznanie należy dołączyć m.in.:
− akt założycielski, o którym mowa w pkt 1.3,
− plan biznesowy grupy, o którym mowa w pkt 1.6 - w przypadku gdy wniosek został złożony w postaci papierowej, plan biznesowy przesyła się również w postaci elektronicznej za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo dołącza się na informatycznym nośniku danych,
− oświadczenia członków grupy:
- a) o prowadzeniu, w dniu składania wniosku, gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego produkcji rolnej w zakresie produkcji produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona,
- b) o nieprzynależności do innej grupy utworzonej ze względu na ten sam produkt lub grupę
produktów,
- c) o nieprzynależności do organizacji producentów, o której mowa w przepisach ustawy о organizacji niektórych rynków rolnych albo ustawy o rynku mleka i przetworów mlecznych, utworzonej w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów,
- d) zawierające zobowiązanie do dostarczania do grupy, w każdym roku jej działalności, co najmniej 70% wyprodukowanych przez nich produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona,
− oświadczenie zawierające zobowiązanie osób upoważnionych do reprezentowania grupy, że coroczne przychody grupy ze sprzedaży produktów lub grup produktów wytworzonych w gospodarstwach lub działach specjalnych produkcji rolnej członków grupy będą stanowić więcej niż połowę przychodów grupy ze sprzedaży produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona.
Dyrektor oddziału regionalnego ARiMR wydaje decyzję o uznaniu i zatwierdzeniu planu biznesowego grupy producentów rolnych w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku o jej wydanie. Na podstawie decyzji o uznaniu oraz zatwierdzeniu planu biznesowego grupy producentów rolnych, dyrektor oddziału regionalnego ARiMR, właściwy ze względu na siedzibę grupy dokonuje wpisu grupy do rejestru, o którym mowa w pkt 1.7.
Po uzyskaniu uznania, grupa producentów rolnych będzie mogła ubiegać się o wsparcie finansowe z interwencji I.13.2 Tworzenie i rozwój organizacji producentów i grup producentów rolnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, w terminie trwania naboru wniosków.
Powyższe wsparcie kierowane jest do grup producentów rolnych, uznanych nie wcześniej niż w dniu 1 stycznia 2023 r. na podstawie ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw, które spełnią dodatkowe warunki kwalifikowalności, określone w regulaminie naboru wniosków.
Ze wsparcia nie mogą skorzystać grupy producentów rolnych utworzone w kategorii produktu: drób żywy (bez względu na wiek), mięso lub jadalne podroby drobiowe (świeże, chłodzone, mrożone), owoce i warzywa oraz miód naturalny lub inne produkty pszczele.
1.5. Plan biznesowy grupy producentów rolnych
Plan biznesowy powinien być sporządzony na co najmniej 5 lat, na formularzu opracowanym przez ARiMR i udostępnionym na stronie internetowej ARiMR.
Elementy planu biznesowego zostały określone w rozporządzeniu MRiRW z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie wymagań, jakie powinien spełniać plan biznesowy grupy producentów rolnych (Dz. U. 2023 poz. 1176).
Grupa producentów rolnych może złożyć wniosek o zatwierdzenie zmian do planu biznesowego z określeniem zmian proponowanych w planie biznesowym wraz z ich uzasadnieniem, w terminie do 60 dni przed zakończeniem danego roku działalności grupy, którego dotyczy zmiana. W przypadku dokonania zmiany w składzie członkowskim grupy ww. wniosek, składa się do zakończenia danego roku działalności grupy, którego dotyczy zmiana.
Do wniosku o wydanie decyzji o zatwierdzeniu zmian do planu biznesowego dołącza się:
1) dokumenty potwierdzające aktualny stan realizacji planu biznesowego albo ich kopie potwierdzone za zgodność z oryginałem przez osobę upoważnioną do reprezentowania grupy;
2) plan biznesowy zawierający proponowane zmiany, a w przypadku gdy ten wniosek został złożony w postaci papierowej, plan biznesowy przesyła się również w postaci elektronicznej za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo dołącza się na informatycznym nośniku danych.
Dyrektor oddziału regionalnego ARiMR właściwy ze względu na siedzibę grupy wydaje decyzję o zatwierdzeniu zmian w planie biznesowym grupy producentów rolnych.
1.6. Rejestr grup producentów rolnych
Rejestr grup producentów rolnych prowadzi dyrektor oddziału regionalnego ARiMR właściwy ze względu na siedzibę grupy.
Rejestr, o którym mowa powyżej jest jawny i udostępniany na stronie internetowej ARiMR: www.gov.pl/web/arimr.
Grupa jest zobowiązana do informowania na piśmie dyrektora oddziału regionalnego ARiMR o każdej zmianie danych zawartych w rejestrze dotyczących nazwy i siedziby grupy, danych osób upoważnionych do reprezentowania grupy zgodnie z aktem założycielskim oraz liczby członków grupy, w terminie miesiąca od dnia dokonania zmiany.
Ponadto, podmiot widniejący w ww. rejestrze, zobowiązany jest do składania corocznie, dyrektorowi oddziału regionalnego Agencji, sprawozdania dotyczącego obrotu produktem lub grupą produktów, ze względu na które grupa została utworzona, za dany rok działalności grupy, w terminie do 2 miesięcy od dnia zakończenia danego roku działalności tej grupy.
1.7. Kontrole spełniania warunków uznania
Dyrektor oddziału regionalnego ARiMR w ramach sprawowanego nadzoru przeprowadza kontrole w zakresie:
1) poprawności i zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych we wniosku o uznanie grupy oraz planie biznesowym, dołączonym do tego wniosku - przed wydaniem decyzji o uznaniu grupy producentów rolnych i zatwierdzeniu planu biznesowego,
2) spełniania przez grupę warunków, o których mowa w pkt 1.2 oraz 1.4 oraz realizacji planu biznesowego
- co najmniej raz na 3 lata, licząc od dnia wydania decyzji o uznaniu grupy.
Dyrektor oddziału regionalnego Agencji właściwy ze względu na siedzibę grupy, w przypadku gdy grupa przestała spełniać co najmniej jeden z warunków uznania określonych w pkt 1.2 ppkt 1, 2, 4, 6 i 8 oraz odpowiednio w przypadku spółdzielni ppkt 1-3 oraz 5 i 7, wzywa grupę na piśmie do spełnienia brakujących warunków oraz, biorąc pod uwagę ich rodzaj, określa termin na ich spełnienie nie dłuższy niż 12 miesięcy, licząc od początku roku działalności grupy następującego po roku, w którym wezwano grupę do spełnienia tych warunków.
Osoba upoważniona do reprezentowania grupy w terminie określonym w wezwaniu, o którym mowa powyżej, informuje na piśmie dyrektora oddziału regionalnego Agencji właściwego ze względu na siedzibę grupy o spełnieniu brakujących warunków i przedkłada dokumenty potwierdzające ich spełnienie albo kopie tych dokumentów potwierdzone przez tę osobę za zgodność z oryginałem.
Dyrektor oddziału regionalnego Agencji właściwy ze względu na siedzibę grupy w przypadku gdy grupa nadal nie spełnia warunków uznania, nie wypełnia obowiązku określonego w pkt 1.7, uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli, wydaje decyzję o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru grup.
1.9. Związki grup producentów rolnych
Grupy producentów rolnych, w celu reprezentowania swoich interesów, mogą organizować się w związki grup, do realizacji w szczególności co najmniej dwóch spośród następujących celów:
1) organizowania i koordynowania zaopatrzenia w środki produkcji;
2) organizowania i koordynowania zbywania produktów lub grupy produktów, ze względu na które grupy zostały utworzone;
3) przechowywania i przygotowywania do obrotu produktów lub grupy produktów oraz ich przetwarzania;
4) reprezentowania zrzeszonych grup wobec organów samorządowych i organów administracji państwowej;
5) promowania efektywnych metod produkcji i jakości oraz dostosowania produkcji do wymogów rynku przez informowanie oraz doradzanie grupom i ich członkom;
6) promowania technologii produkcji korzystnych dla środowiska;
7) prowadzenia analiz rynku oraz szkolenia producentów rolnych;
8) prowadzenia obsługi prawnej i księgowej grup.
Związek prowadzi działalność jako przedsiębiorca mający osobowość prawną, pod warunkiem że:
1) zrzesza co najmniej 5 grup producentów rolnych,
2) grupy będące członkami związku nie są członkami innego związku,
3) działa na podstawie aktu założycielskiego, który, oprócz wymagań określonych w odrębnych przepisach, powinien zawierać w szczególności:
- a) zasady przyjmowania do związku nowych członków oraz występowania członków ze związku, przy czym minimalny okres członkostwa, który liczy się od dnia wydania decyzji, o uznaniu związku, nie może być krótszy niż trzy lata działalności związku, a informacja o zamiarze wystąpienia ze związku powinna być złożona na piśmie co najmniej na 12 miesięcy przed końcem danego roku działalności związku;
- b) zasady tworzenia i wykorzystania funduszu specjalnego przeznaczonego na wypłacanie członkom związku zaliczek za dostarczone produkty lub grupy produktów oraz na inne cele określone w statucie lub umowie, jeżeli będzie on utworzony;
- c) sankcje wobec członka związku, który nie wypełnia nałożonych na niego zadań lub obowiązków.
Wnioski o uznanie związku grup producentów rolnych składane są do Prezesa ARiMR, w trakcie całego roku.
Prezes ARiMR wydaje decyzję o uznaniu związku grup producentów rolnych, jeżeli spełnia on ww. warunki i dokonuje wpisu związku do właściwego rejestru.
Prezes ARiMR prowadzi rejestr związków oraz sprawuje nadzór nad działalnością związków grup producentów rolnych.
Związek jest zobowiązany do informowania na piśmie dyrektora oddziału regionalnego ARiMR o każdej zmianie danych zawartych w rejestrze dotyczącej nazwy i siedziby związku, danych osób upoważnionych do reprezentowania związku zgodnie z aktem założycielskim oraz liczby członków związku, w terminie miesiąca od dnia dokonania zmiany.
Związek składa Prezesowi Agencji na piśmie sprawozdanie z realizacji celów wybranych spośród powyższych celów, w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia każdego roku jego działalności.
W ramach sprawowanego nadzoru, Prezes ARiMR przeprowadza kontrole w zakresie spełniania przez związek warunków określonych powyżej co najmniej raz na 2 lata, licząc od dnia wydania decyzji o uznaniu związku.